रिव्हेटिंगचे प्रकार कोणते आहेत? वर्गीकरण, कार्यतत्त्वे आणि उपयोग.

१. प्रस्तावना

रिव्हेटिंग ही एक सामान्य जोडणी पद्धत आहे, जी एरोस्पेस, ऑटोमोबाईल उत्पादन, शीट मेटल आणि बांधकाम या क्षेत्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. रिव्हेटिंगच्या प्रकारांविषयी जाणून घेतल्याने उत्पादक आणि अभियंत्यांना प्रत्यक्ष भार, साहित्य आणि स्थापनेच्या परिस्थितीनुसार योग्य जोडणी उपाय निवडण्यास मदत होते.

२. रिव्हेटिंग तापमानाद्वारे (मुख्य औद्योगिक वर्गीकरण)

पारंपारिक प्रक्रियेमध्ये, रिव्हेटिंगचे प्रकार सर्वप्रथम प्रक्रिया तापमानाच्या आधारावर हॉट रिव्हेटिंग आणि कोल्ड रिव्हेटिंगमध्ये विभागले जातात.

२.१ हॉट रिव्हेटिंग

हॉट रिव्हेटिंगमध्ये, रिव्हेटला छिद्र पाडून दाबण्यापूर्वी ८००-१०००°C इतक्या उच्च तापमानापर्यंत गरम केले जाते. थंड झाल्यावर, रिव्हेट आकुंचन पावतो आणि जोडलेले भाग घट्टपणे जोडतो. यामुळे उच्च दृढता आणि तीव्र कंपन प्रतिरोध मिळतो, आणि याचा वापर सामान्यतः स्टील फ्रेम्स, पूल आणि मोठी यांत्रिक उपकरणे यांसारख्या अवजड भाराच्या संरचनांसाठी केला जातो.

२.२ कोल्ड रिव्हेटिंग

कोल्ड रिव्हेटिंग हे उष्णता न देता सामान्य तापमानावर केले जाते. यामुळे पदार्थांचे औष्णिक विरूपण आणि ऑक्सिडीकरण टाळले जाते, तसेच याची कार्यपद्धती सोपी आणि कार्यक्षमता उच्च असते. याचा वापर प्रिसिजन शीट मेटल, ऑटो पार्ट्स आणि हलक्या औद्योगिक असेंब्लीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो आणि आधुनिक उत्पादनात हा सर्वाधिक वापरला जाणारा कोल्ड रिव्हेटिंग प्रकार आहे.

३. रिव्हेटची रचना आणि प्रतिष्ठापन पद्धतीनुसार (आधुनिक मुख्य प्रवाहातील प्रकार)

रिव्हेटची रचना आणि जागेवरील स्थापनेच्या परिस्थितीनुसार, मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादनासाठीच्या मुख्य औद्योगिक रिव्हेटिंगचे प्रकार खालीलप्रमाणे वर्गीकृत केले आहेत, ज्यात बहुतेक व्यावसायिक वापराच्या परिस्थितींचा समावेश होतो.

३.१ सॉलिड रिव्हेटिंग

सॉलिड रिव्हेटिंगमध्ये एकात्मिक भरीव रिव्हेट्सचा वापर केला जातो आणि त्यासाठी दुहेरी बाजूच्या कार्यक्षेत्राची आवश्यकता असते. हे उत्कृष्ट संरचनात्मक मजबुती, थकवा प्रतिरोध आणि कंपन प्रतिरोध प्रदान करते, ज्यामुळे एरोस्पेस उपकरणे आणि अवजड यंत्रसामग्री यांसारख्या उच्च भार सहन करणाऱ्या संरचनांसाठी हा सर्वोत्तम पर्याय ठरतो.

३.२ ब्लाइंड रिव्हेटिंग (पॉप रिव्हेटिंग)

याला असेही म्हणतातपॉप खिळवून ठेवणारेब्लाइंड रिव्हेटिंगमुळे एका बाजूने इन्स्टॉलेशन करता येते, ज्यामुळे अरुंद जागेतील कामाची अडचण दूर होते. हे वापरण्यास सोपे आणि अत्यंत कार्यक्षम असून, पातळ प्लेट्स, उपकरणांची आवरणे आणि वाहनांच्या आतील भागांसाठी योग्य आहे.

३.३ स्प्लिट रिव्हेटिंग

स्प्लिट रिव्हेट्समध्ये एक वेगळा करता येणारा दांडा असतो, जो आत शिरल्यानंतर वस्तू घट्ट बसवण्यासाठी बाहेरच्या बाजूला पसरतो. हा रिव्हेटिंग प्रकार कमी खर्चाचा असून, तो प्रामुख्याने लाकूड, चामडे आणि प्लास्टिक उत्पादनांसारख्या मऊ पदार्थांच्या हलक्या जोडणीसाठी वापरला जातो.

३.४ ट्युब्युलर आणि ड्राइव्ह रिव्हेटिंग

ट्युब्युलर रिव्हेटिंगमध्ये पोकळ रिव्हेट्सचा वापर केला जातो, जे वजनाने हलके असतात आणि कमी भारात अचूक जोडणीसाठी लवकर बसवता येतात. ड्राइव्ह रिव्हेटिंगमध्ये मध्यवर्ती पिनच्या आघाती प्रसरणाद्वारे भाग निश्चित केले जातात, ज्याचा उपयोग प्लास्टिक आणि पातळ धातूच्या घटकांच्या मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादनात मोठ्या प्रमाणावर केला जातो.

३.५ सेल्फ-पिअर्सिंग रिव्हेटिंग

सेल्फ-पिअर्सिंग रिव्हेटिंगसाठी पूर्व-ड्रिलिंगची आवश्यकता नसते. ते ॲल्युमिनियम आणि स्टीलसारख्या विविध पदार्थांना उष्णतेमुळे कोणतेही नुकसान न होता थेट छेदून जोडू शकते आणि नवीन ऊर्जा वाहनांच्या हलक्या वजनाच्या संरचनांसाठी ही एक प्रमुख प्रक्रिया आहे.

४. रिव्हेट संयुक्त व्यवस्थेद्वारे

संरचनात्मक अभिकल्पामध्ये, रिव्हेटच्या मांडणीनुसार रिव्हेटिंगच्या प्रकारांची विभागणी देखील केली जाऊ शकते, ज्याचा थेट परिणाम रिव्हेट केलेल्या जोडांच्या भार-वहन क्षमतेवर होतो.

एकल रिव्हेट केलेला सांधा:सामान्य कमी-भाराच्या जोडण्यांसाठी वापरली जाणारी एक-पंक्ती रिव्हेट रचना.

दुहेरी/तिहेरी रिव्हेट केलेला सांधा:बहु-पंक्ती दाट मांडणी, मध्यम आणि उच्च-भाराच्या परिस्थितीत सांध्यांची मजबुती सुधारते.

चेन रिव्हेटिंग:स्थिर बल प्रेषणासह रेषीय-समांतर रचना, नियमित संरचनात्मक भागांसाठी उपयुक्त.

५. खिळे ठोकण्याच्या प्रकारांची तुलनात्मक सारणी

६. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न १: रिव्हेटिंगचे मूलभूत प्रकार कोणते आहेत?

रिव्हेटिंगचे सामान्य प्रकार तापमानानुसार हॉट रिव्हेटिंग आणि कोल्ड रिव्हेटिंगमध्ये, आणि रचनेनुसार सॉलिड, ब्लाइंड आणि स्प्लिट रिव्हेटिंगमध्ये विभागले जातात.

प्रश्न २: ब्लाइंड रिव्हेटिंग आणि सॉलिड रिव्हेटिंगमध्ये काय फरक आहे?

सॉलिड रिव्हेटिंगसाठी दुहेरी बाजूने काम करावे लागते आणि जास्त भाराच्या परिस्थितीत ते अधिक मजबुती देते. ब्लाइंड रिव्हेटिंग अधिक कार्यक्षमतेने एका बाजूने बसवता येते, जे अरुंद जागा आणि हलक्या वजनाच्या जोडणीच्या कामासाठी आदर्श आहे.

प्रश्न ३: वाहन निर्मितीसाठी कोणत्या प्रकारचे रिव्हेटिंग सर्वोत्तम आहे?

ऑटोमोटिव्ह उत्पादनामध्ये ब्लाइंड रिव्हेटिंग आणि सेल्फ-पिअर्सिंग रिव्हेटिंग हे रिव्हेटिंगचे मुख्य प्रकार आहेत, जे हलक्या वजनाच्या बॉडी स्ट्रक्चरच्या आणि मोठ्या प्रमाणातील उत्पादनाच्या गरजा पूर्ण करतात.

अधिक उपायांसाठी खालीलप्रमाणे:

रिव्हेटचा अर्थ: रिव्हेट म्हणजे काय आणि त्याचे कार्यतत्त्व काय आहे

वेल्डिंगच्या तुलनेत रिव्हेटिंगचे फायदे आणि तोटे कोणते आहेत?